حقوق مسلمان بر مسلمان ديگر در شريعت اسلام
مسلمان نسبت به حقوق و وظايف، برادر مسلمانش ايمان دارد، خود را پاى بند و ملزم به احترام و اداى
حقوق برادر مسلمان مىداند. مسلمان بر اين باور است كه اداى احترام و حقوق برادر مسلمان عبادت
و نزديكى به خدا است، مسلمان را با خداى سبحان نزديك مىكند، زيرا اين حقوق و آداب را خداوند واجب
كرده است، بناباين بايد بخاطر دستور خدا آنها را رعايت نمود.
اين آداب و حقوق بشرح زير هستند:
1- موقع ملاقات با برادر مسلمان قبل از هر چيز به او سلام كند و بگويد: «السلام عليكم ورحمة اللّه» و
باوى مصافحه كند. جواب سلام چنين داده شود. «وعليكم السلام ورحمة اللّه وبركاته»
زيرا خداوند مىفرمايد: « وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا » (النساء: 86).
«هرگاه به شما سلام گفته شد، در جواب آن كلماتى بهتر گفته شود يا بهمان اندازه اكتفا شود».
2- وقتى برادر مسلمانى عطسه مىزند «اَلْحَمْدُ لِلَّهِ» مىگويد، در جواب عطسه او «يَرْحَمُكَ اللّهُ»
خداوند بر تو رحم كند، گفته شود و عطسه كننده، در جواب او بگويد: «يَهْدِيْكُمُ اللّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ»
خداوند مرا و تو را مورد مغفرت قرار بدهد يا اينكه خداوند شما را اصلاح كرده، هدايتتان كند.
3- وقتى مسلمانى مريض شود، برادر مسلمان ديگر بايد در حق او دعاى صحت نموده و عيادتش كند، زيرا
در حديث صحيح آمده است: «هر مسلمان بر مسلمان ديگرى پنج حق دارد: 1- جواب دادن سلام، 2- عيادت
بيمار، 3- تشيع جنازه، 4- پذيرفتن دعوت، 5- جواب گفتن به عطسه. (متفق عليه).
4- اين حق مسلمان بر مسلمان است كه به هنگام وفاتش در نماز جنازه و مراسم تكفين و تدفين او شريك
شوند. زيرا رسول اكرم صلي الله عليه وسلم فرمود: هر مسلمان بر مسلمان ديگرى پنج حق دارد.
6- هرگاه برادر مسلمان از برادر مسلمانش در مورد مسئلهاى مشورت كند و جوياى خير و صلاح شود،
لازم است كه راه خير و صلاح به او گفته شود و ديدگاههاى مفيد برايش ارائه گردد، يعنى آنچه را شخص
مورد مشوره براى خود مفيد مىداند، همان را به كسى كه جوياى مشوره است، ارائه دهد.
7- هر آنچه را كه مسلمان براى خود مىپسندد، براى مسلمان ديگر نيز بپسندد و هر آنچه را كه براى خود
دوست ندارد، براى مسلمان ديگر نيز دوست نداشته باشد.
زيرا رسول اكرم صلي الله عليه وسلم فرمود:
«لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَيَكْرَهُ لَهُ مَا يَكْرَهُ لِنَفْسِهِ»
«مؤمن بودن بطور كامل و بمعنى واقعى كلمه منوط به اين است كه براى ديگران پسند كنيد آنچه را كه براى خودتان مىپسنديد، و دوست نداشته باشيد براى ديگران آنچه را كه براى خودتان دوست نمىپسنديد».
(متفق عليه).
8- بر مسلمان واجب است كه مسلمان ديگر را در موقع نياز و ضرورت كمك كند و او را بىيار
و مددگار نگذارد.
9- مسلمان نبايد مسلمان ديگرى را اذيت و آزار برساند از تعرض به مال و حيثيت و آبروى مسلمان جدا
خوددارى شود، زيرا در حديث آمده است: «كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلى الْمُسلِمِ حَرامٌ، دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ»
«همه چيز مسلمان بر مسلمان ديگر حرام و محترم است، خونش، مالش و حيثيت و آبرويش». (مسلم).
10- انسان مسلمان در برابر مسلمان بايد فروتن باشد، و فخر فروشى نكند، جايز نيست كه يك مسلمان،
مسلمان ديگرى را از جاى مباحش كه از پيش آنجا نشسته و اشغالش كرده است، بلند كند و خود در آنجا
بنشيند. زيرا خداوند مىفرمايد:
« وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ» (لقمان: 18).
«چهرهات را براى مردم عبوس نكن، روى زمين با فخر و غرور راه نرو، خداوند هيچ متكبر و فخر فروش را دوست ندارد».
11- براى هيچ مسلمانى شرعا جايز نيست كه با برادر مسلمان بيش از سه روز قطع رابطه كند.
12- از مسلمان غيبت و بدگوئى نشود و هيچ مسلمان، مسلمان ديگرى را تحقير نكند، مورد استهزاء قرار
ندهد، عيبجوئى نكند، با نام و القاب بد كسى را ياد نكند و سخن چينى نكند. زيرا خداوند مىفرمايد: « يَا أَيُّهَا
الَّذِينَ آَمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ
لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ » (حجرات: 12).
«اى مؤمنان، از بسيارى بدگمانىها بپرهيزيد. همانا بعضى گمانها، گناهاند، از تجسس و غيبت و بدگوئى
نكنيد، آيا مىپسنديد كه گوشت برادر مرده خود را بخوريد، كه چنين چيزى را نمىپسنديد».
و مىفرمايد: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى
أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ
هُمُ الظَّالِمُونَ »(حجرات: 11).
«اى مؤمنان هيچ قومى، قوم ديگرى را مورد استهزاء و مسخره قرار ندهد. ممكن است آنان بهتر باشند،
زنان نيز زنان ديگر را استهزاء نكنند. چه بسا زنان مورد مسخره از مسخره كنندگان بهتر باشند، يكديگر را
تحقير نكنيد و با القاب ناشايست يكديگر را ياد نكنيد، چسپاندن نامهاى نامطلوب و برچسبها با شأن مسلمانى
شما هماهنگى ندارد. هر كس بعد از اين گناهان توبه نكند، آنان از ستمكاراناند».
13- هيچ مسلمانى مجاز نيست كه به ناحق از مسلمانى ديگر بدگوئى كند. خواه مرده باشد يا زنده.
14- مسلمان مجاز نيست كه نسبت به مسلمان ديگر، در دل حسد، بغض، و بدگمانى داشته و از او تجسس
كند. زيرا رسول اكرم صلي الله عليه وسلم مىفرمايد: با همديگر حسد، رنجش و بغض نكنيد و از همديگر
روگردان نباشيد و معاملات يكديگر مداخله نكنيد، اى بندگان اللّه! برادروار زندگى كنيد. (مسلم).
15- مسلمان مجاز نيست كه درباره مسلمانى ديگر نيرنگ و فريبكارى كند و در صدد گول زدن او باشد،
زيرا رسول اكرم صلي الله عليه وسلم مىفرمايد: «هر كس عليه مسلمانى اسلحه بكشد و هر كس در پى
فريب و خدعه مسلمانان باشد، از گروه ما مسلمانان نيست». (مسلم).
16- انسان مسلمان در برابر عهد و پيمان خود وفادار است. زيرا خداوند مىفرمايد:
« يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» (مائده: 1).
«اى مؤمنان نسبت به معاملات و عهد و پيمان خودپاى بند باشيد».
19- هر مسلمان موظف است كه از جانب خود نسبت به ساير مسلمانان عدل و انصاف را رعايت كند و با
آنان چنان رفتار كند كه دوست دارد با وى رفتار شود.
20- انسان مسلمان بايد از لغزشهاى مسلمان ديگر صرف نظر كند و عيوب او را پنهان نمايد و در صدد
كشف اسرار وى بر نيايد، زيرا خداوند مىفرمايد:
« فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ» (المائدة: 13).
«عفو كن و از آنان در گذر بفرما، همانا خداوند نيكوكاران را مىپسندد».
21- بر مسلمان واجب است كه برادر مسلمانش را در صورت نياز مساعدت كند و در تامين نيازها و رفع
مشكلات او در حد توان سعى و تلاش كند. زيرا خداوند مىفرمايد:
« وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» (المائدة: 2).
«در كارهاى خير و پرهيزگارى همديگر را مساعدت كنيد».
22- هرگاه مسلمانى بنام خدا نزد مسلمانى ديگر پناهنده شود، بايد به او پناه داده شود.