حکم دعا کردن بر روي قبرها چيست
1- اگر کسي جهت دعا کردن عمدا بر سر قبر يا قبرستان حاضر شود، به اين گمان که دعايش مستجاب
خواهد بود، پس اين عمل حرام است.
2- اگر فرد بر سر قبر حاضر شود و به صاحب قبر توسل جويد، عمل او حرام است.
3- اگر شخص بر سر قبري حاضر گردد و صاحب قبر را واسطه ي بين خود و الله تعالي نمايد، اين عمل
شرک اکبر است. در سوره فاطر الله تعالي به اين نکته اشاره مي کند که آن کسانيکه به غير از الله تعالي به
فرياد و طلب حاجات خوانده مي شود، در روز قيامت از آنها – درخواست کنند گان- برائت مي کنند .اين اعلام
برائت حتما خاص انسانها يا ملائک است و لازمه برائت اينست که آنها موجوداتي زنده بودند و بعدا مرده اند
و سپس توسط محبانشان به فرياد خوانده شده اند:
«إِن تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ
خَبِيرٍ» ﴿فاطر 14﴾.
يعني:« اگر آنها را بخوانيد دعاى شما را نمىشنوند و اگر [فرضا] بشنوند اجابتتان نمىكنند و روز
قيامتشرك شما را انكار مىكنند و [هيچ كس] چون [خداى] آگاه تو را خبردار نمىكند (14)».
اگر شخصي مستقيما از الله تعالي چيزي را بخواهد ولي صاحب قبر را وسيله نمايد مثلا بگويد: يا الله به حق
صاحب اين قبر مريضم را شفا بده اين عمل شرک نيست چون از الله تعالي درخواست نموده است ولي حرام
است زيرا اين از امورات بدعي است و در اسلام تشريع نشده و تمامي احاديثي که در اين مورد آمده اند
ضعيف يا دروغ هستند.
اگر شخص مستقيما از اموات درخواست نمايد و مثلا بگويد: يا آقا ،اي عزيزي که در اينجا دفن شده اي،از
تو مي خواهم که مريضم را شفا دهي؛ اين امر شرک اکبر است و باعث خروج از دايره اسلام خواهد شد و
صاحب آن بايستي توبه نمايد وگرنه اگر بدين حال و بدون توبه بميرد بر کفر از دنيا رفته است والعياذ بالله.
اگر شخص صاحب قبر را بين خود و باري تعالي واسطه قرار دهد و مثلا بگويد: اي فلاني به خدا بفرما که
برايم چنان کند؛اين نيز شرک اکبر است زيرا واسطه قرار دادن شرک است و اين مانند همان کاري است که
مشرکان زمان پيامبر انجام ميدادند چرا که آنها اعتقاد داشتند که اين الله تعالي است که باران مي باراند و
رزق مي دهد و آنها را خلق کرده است ولي باز هم بتها را براي طلب باران ورزق واسطه مي کردند و مي
گفتند که ما مي دانيم که لات و عزي ( دو بت مشهور که مشرکان زمان پيامبر بدانها متوسل مي شدند) رزق
نمي دهند ولي آنها خواسته ما را به الله تعالي مي رسانند چنانکه قرآن بدان اشاره کرده و مي فرمايد:
«ما نعبدهم الا ليقربونا الي الله زلفي»سوره الزمر آيه 3.
يعني:« ما آنها را عبادت نمي کنيم مگر اينکه آنها ما را به الله نزديک مي کنند و- پيام ما را بدانها مي رسانند-».
ولي با اين وجود الله تعالي دليل آنها را براي واسطه قرار دادن بتها نپذيرفتند و به رسولش دستور دادند که با
آنها بجنگند تا از اينکار دست بردارند.و تا زمانيکه از اين کار دست برندارند جزو مشرکان خواهند بود.
شيخ محمد بن ابراهيم رحمه الله مي گويند:" توسل نمودن به مرده ها و قرار دادنشان بعنوان واسطه بين
خود و الله تعالي نه تنها از بزرگترين حرامها است بلکه عين کاري است که مشرکان زمان پيامبر انجام مي
دادند ،چرا که مشرکان معتقد بودند که لات و عزي نه رزق مي دهند نه خلق مي کنند،ولي با اين وجود آنها را
بين خود و الله تعالي واسطه قرار مي دادند".(فتاوي ابن ابراهيم 1/124).
4- اگر شخص جهت يادآوري مرگ به قبرستان رفت و در آنجا دعا کرد، در اينصورت جايز است که رو به
قبله نمايد و براي خود و صاحب قبر (اگر مومن باشد) دعا کند بدون آنکه به مرده توسل نمايد يا او را
واسطه قرار دهد..
کساني نزد قبور دعا مي خوانند و گمان مي کنند که اگر نزد قبور اللخصوص قبر رسول الله صلي الله عليه
وسلم و قبور اولياء و صالحين دعا نمايند، دعايشان مستجاب خواهد بود!اين کار حرام است. ابن تيميه
رحمه الله در اين مورد مي گويد:" اين کار، به اتفاق تمامي ائمه مسلمين از منکرات و بدعت است و بنابر
اين حرام است و من نديده ام که در حرمت آن بين اهل علم نزاعي باشد".
(الرد علي البکري، ص 56 با تصريف)
پس چون اين عمل از امورات بدعي است و پيامبر و اصحابشان اين عمل را انجام نداده اند – بلکه فقط براي
اهل قبور دعاي استغفار و مغفرت نموده اند - حرام است و هيچ دليلي براي مشروعيت آن وجود ندارد.
و در ضمن هنگام دعا نمودن براي مردگانمان نبايستي به قبرش رو کنيم، بلکه بايستي به جهت قبله بچرخيم
بعد برايش دعا نماييم .که اين در مورد قبر پيامبر هم صادق است نبايستي رو به قبرشان باشد.
همينطور در مورد نماز خواندن:
اولا: نبايستي در مقبره يا قبرستان نماز بخوانيم بدليل اين احاديث که مي فرمايد:
عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «الارض كلها مسجد إلا المقبرة والحمام ».ترمذي و ابوداوود در کتاب الجنايز - صحيح على شرط الشيخين
يعني:« تمامي زمين مسجد است الا قبرستان و مقبره و حمام».
عن انس« أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن الصلاة بين القبور ».
در( المجمع ) (2/27) و طبراني در ( الاوسط ) (1/280).
يعني:« پيامبر صلي الله عليه وسلم نماز خواندن در بين قبور و قبرستان را نهي کردند».
ثانيا: نماز خواندن – و در نتيجه دعا نمودن ،زيرا نماز به معني دعا است- نبايستي رو به قبور باشد
.بدليل اين حديث صحيح که:
عن أبي مرثد الغنوي قال : سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول :« لا تصلوا إلى القبور،ولا تجلسوا
عليها ».مسلم (3/62).
يعني:« شنيدم از رسول الله صلي الله عليه وسلم که فرمودند: به سوي قبور نماز نخوانيد و بر روي قبرها
ننشينيد».
امام احمد مي فرمايند: هرکسي که در قبرستان نماز بخواند بايستي نمازش را اعاده کند. (احکام الجنايز الباني)
پس اين نکته مهم است که هنگام زيارت قبر پيامبر به سوي کعبه بچرخيم بعد دعا نماييم چنانکه صحابه
بزرگوار اينچنين نموده اند.(قبلا در آداب زيارت قبر پيامبر صلي الله عليه وسلم عمل ابن عمر رضي الله عنه
را ذکر نموديم).
البته دعا نمودن شخصي در قبرستان که اتفاقي بدانجا آمده باشد - و نه بخاطر اينکه بدانجا بيايد تا دعايش
مستجاب شود- ايرادي ندارد البته باز هم بايستي رو به کعبه باشد.
( ابن تيميه – اقتضاء الصراط المستقيم 2/676).
همچنين ابن تيميه مي گويد:" بعضي هنگام دعا نمودن در صدد رو کردن به سمت و سويي هستند که انسان
صالحي در آن جهت باشد،که مسلما اين نوعي گمراهي آشکار است. چنانکه بعضي پشت کردن به طرف
انسان صالح را زشت مي دانند ولي آنان از پشت کردن بسوي بيت الله و مرقد پيامبر اجتناب نمي کنند.همه
اين حرکتها از جمله بدعتهايي هستند که با اسلام در تضاد است و بيشتر با دين نصاري همخواني
دارد." (اقضاء الصراط المستقيم ص 175).
شيخ ناصرالدين الباني محدث بزرگ اهل سنت در کتاب الجايز خود ،مي گويند: راي ائمه اربعه (امام ابوحنيفه، امام مالک، امام شافعي و امام احمد) رحمهم الله اين است که شخص هنگام دعا نمودن رو به قبله
بايستد هرچند در کنار مرقد رسول الله صلي الله عليه وسلم باشد.
البته هنگام سلام کردن به پيامبر صلي الله عليه وسلم و اينکه آيا رو به قبرشان باشد يا رو به قبله بين
ائمه اختلاف است: امام احمد و شافعي و مالک مي فرمايند فقط دعا کردن بايستي رو به کعبه باشد ولي
براي سلام نمودن به رسول الله صلي الله عليه وسلم رو به قبرشان بايستد ولي امام ابوحنيفه مي گويد در
سلام کردن هم بايستي رو به کعبه نمايد.(القاعدة الجليلة ابن تيميه ص 125).
اما در مورد خواندن فاتحه يا هرسوره اي ديگر از قرآن در قبرستان يا بر سر قبر شخصي، بايد گفت اين
مورد بدعت است و هيچ دليلي براي مشروعيت ندارد و نه پيامبر و نه اصحاب ايشان چنين نکرده اند.زيرا
پيامبر مي فرمايند: «: لا تجعلوا بيوتكم مقابر،فإن الشيطان يفر من البيت الذي يقرأ فيه سورة البقرة »
مسلم (2/188).
يعني:« خانه هاي خود را قبرستان نکنيد،همانا شيطان از خانه اي که سوره بقره در آن تلاوت شود فرار
مي کند»
.در اين حديث پيامبر صلي الله عليه وسلم به اين نکته اشاره نموده اند که قبرستان جايي است که در آنجا قرآن تلاوت نمي شود و بر اين اساس بر تلاوت قرآن در خانه ها تشويق نموده اند.
امام احمد بن حنبل مي فرمايند که خواندن قرآن در قبرستان جايز نيست.چنانکه ابوداوود ميگويند: از امام
احمد در مورد قرائت قرآن در قبرستان سوال شد،در جواب فرمودند: خير.(جايز نيست).از امام شافعي هم در
اين مورد چيزي ثابت نشده است که آنرا پسنديده باشند.امام مالک مي گويند: فکر نکنم کسي از
گذشتگان اين عمل را انجام داده باشد.( رجوع کنيد به کتاب احکام الجنايز شيخ الباني رحمه الله).
و از جمله عبادات ديگر ،طواف نمودن قبور صالحين، با قياس به طواف کعبه است که اين مورد هم حرام
است و راهي را به سوي شرک باز مي کند.
مورد ديگري که لازمست ذکر شود ؛اعتکاف نمودن نزد قبور و قبرستان است. زيرا که اعتکاف مخصوص
مساجد است و اعتکاف در مقبره ها و قبرستان بدعت و از منکرات است.