شفاعت کبرى و شفاعت صغرى
شفاعت در روز قيامت دو نوع است:
1- شفاعت کبري
2- شفاعت صغري
شفاعت کبري مربوط است به شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در صحراي محشر براي برپا شدن
محکمه ي الهي و شروع حسابرسي مردم. و شفاعت صغري يعني شفاعت پيامبران و اولياء و شهدا و
ملائکه براي مومنان در روز قيامت براي نجات آنها از عذاب جهنم يا تخفيف عذاب آنها يا بالا بردن درجه ي
آنها در بهشت.
- شفاعت کبري خاص پيامبر صلي الله عليه وسلم است و کسي بجز ايشان داراي چنين مقامي نيستند. و
شفاعت کبري زماني است که انسانها از گورهاي خويش برمي خيزند و در صحراي محشر حاضر مي شوند
ولي به مدت پنجاه هزار سال معطل مي مانند که در اين مدت بلاتکليف هستند و لذا انسانها نزد پيامبران
مي روند تا شفاعت کنند و دادگاهي و حساب بندگان شروع شود اما هريک از آن پيامبران عذري مي آورند
و نمي توانند شفاعت جويند چنانکه در حديث طولاني شفاعت كه شيخين از ابوهريره رضي الله عنه روايت
مي كنند كه پيامبر صلي الله عليه وسلم عذرآوردن آدم، سپس نوح، بعد از او ابراهيم سپس موسي و در آخر
عيسي از قبول كردن شفاعت ذكر نمود و همه آنها مي گويند:(لست هناك) «ما در جايي نيستيم كه شفاعت
كنيم» تا آنجا كه فرمود:«فيأتونني فأنطلق، فأستأذن على ربي فيؤذن لي عليه، فإذا رأيت ربي وقعت له ساجدا
فيدعني ما شاء الله أن يدعني، ثم يقال لي: ارفع محمد، قل يسمع، وسل تعطه، واشفع تشفع فأحمد ربي بمحامد
علمنيها ثم أشفع».
«پس نزد من مي آيند و من مي روم تا از پروردگارم اجازه بگيرم پس به من اجازه داده
مي شود هنگامي كه پروردگارم را مي بينم به سجده مي افتم آن مقدار كه خداوند بخواهد در همان حالت
سجده باقي مي مانم. سپس به من گفته مي شود: اي محمد سرت را بلند كن، بگو گفته هايت شنيده ميشود،
و درخواست كن كه به تو بخشيده مي شود، و شفاعت كن كه شفاعتت پذيرفته مي شود پس خداوند را با
سپاس و ثنايي كه خود ياد داده است سپاس و ستايش مي گويم و سپس درخواست شفاعت مي كنم»
صحيح بخاري (3340) ، ومسلم (193)
و نيز پيامبر صلي الله عليه وسلم مي فرمايد:
«أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ عَنْهُ الْقَبْرُ وَأَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ»
«من روز قيامت سرور فرزندان آدم و اولين كسي هستم كه قبرش شكافته مي شود و اولين شفاعت كننده و
اولين كسي هستم كه شفاعتش پذيرفته مي شود».مسلم (2278)
و اين مقامي است که الله تعالي آنرا فقط مختص پيامبر صلي الله عليه وسلم قرار داده است که بنا به راي
برخي از علما شفاعت کبري همان مقام محمود است.
در سنت وارد شده است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمودند:
(من قال حين يسمع النداء : اللهم رب هذه الدعوة التامة و الصلاة القائمة آت محمدا الوسيله و الفضيلة و
ابعثه مقاما محمودا الذي وعدته حلت له شفاعتي يوم القيامة)
«هر کس پس از شنيدن اذان بگويد – اللهم رب هذه الدعوة التامة و الصلاة القائمة، آت محمداً الوسيلة و
الفضيلة و ابعثه مقاماً محموداً الذي وعدته –
يعني : خداوندا! اي پروردگار اين دعوت کامل و نماز برپا شده، وسيله و فضيلت را به محمد عطا فرما و در
روز قيامت او را به مقام محمود و ستودهاي که به او وعده دادهاي مبعوث فرما – شفاعت من در روز قيامت
شامل حال او ميگردد».بخاري
چنانکه الله تعالي نيز به پيامبر خويش مي فرمايد:
«عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا»( اسراء 79)
«اميد است كه خداوند تو را به مقام محمود برساند».
از پيامبر ما صلي الله عليه وسلم هشت نوع شفاعت ثابت است كه عبارتند از:
1. شفاعت عظمي است و آن شفاعت او صلي الله عليه وسلم در حق اهل موقف است تا خداوند بين آنها
داوري و قضاوت نمايد و آن مقام محمود است و اين شفاعت از ميان پيامبران صلوات الله عليهم اجمعين تنها
به پيامبر ما صلي الله عليه وسلم اختصاص دارد.
2. شفاعت رسول الله صلي الله عليه وسلم در حق گروهي كه حسنات و بديهايشان با هم برابر است پس
برايشان شفات مي كند كه داخل بهشت شوند.
3. شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در حق كساني كه مستحق آتش هستند و داخل آن نمي شوند.
4. شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم براي اهل بهشت تا درجاتشان در بهشت بالاتر رود.
5. شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در مورد كساني كه بدون حساب و كتاب داخل بهشت شوند.
6. شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در حق تخفيف عذاب براي كساني كه مستحق آن هستند مانند شفاعت
پيامبر صلي الله عليه وسلم در حق عمويش ابوطالب.
7. شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در حق اهل بهشت كه به ايشان اجازه داده شود داخل آن شوند.
8. شفاعت او صلي الله عليه وسلم در حق اهل كبائر (كساني كه مرتكب گناهان كبيره شده اند و توبه ننموده
اند.(مترجم))از امتش از كساني كه داخل جهنم شده اند، تا از آن خارج گردند.
که در اين ميان قسمت اول همان شفاعت کبري است ولي ساير قسمتهاي فوق در حوزه ي شفاعت صغري
قرار مي گيرند.
اما شفاعت صغري علاوه بر شخص پيامبر صلي الله عليه وسلم ، افراد ديگري نيز به اذن الله تعالي خواهند کرد از جمله:
ملائکه، پيامبران، صالحين، صديقين، شهداء و کودکان براي والدينشان و هرکسي که الله تعالي به او
اجازه ي شفاعت دهد.
در صحيح مسلم از حديث عطاءبن يسار از ابوسعيد خدري از رسول خدا صلي الله عليه وسلم روايت شده
است که فرمودند:
«وقتي مؤمنان از آتش رها شده و ميبينند که نجات يافتهاند، با اصرار فراوان در مورد برادرانشان که به
جهنم رفتهاند با خدا به مناقشه ميپردازند و ميگويند: خداوندا! اين برادران با ما نماز گزارده و روزه
ميگرفتهاند و حج کرده و با ما جهاد مينمودهاند. گفته ميشود: برويد و هر کسي که در قلبش به اندازه يک
دينار ايمان وجود دارد را از جهنم خارج سازيد. سپس ميگويد: به اندازه نصف دينار سپس ميگويد: حتي اگر
ذرهاي نيز ايمان در دلش وجود داشت، آنها را خارج سازيد».
ابوسعيد خدري ميگويد: اگر خواستيد اين آيه را تلاوت کنيد:
« إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا» (النساء / 40)
«خداوند به کسي ذرهاي ظلم روا نميدارد و اگر کار نيکي سر زند آن را چندين برابر ميگرداند و از سوي
خود پاداش بزرگي عطا ميکند».
بعد از اين خداوند ندا ميدهد:
«فرشتگان شفاعت کردهاند، پيامبران نيز شفاعت کردهاند، مؤمنان نيز شفاعت کردهاند. حال فقط ارحم الراحمين مانده است که شفاعت نمايد، گروهي از اهل جهنم را در قبضه ميگيرد و آنها را عليرغم اينکه هيچ عمل صالحي در پرونده ندارند، از جهنم بيرون ميآورد و چون مثل زغال سوخته شدهاند، آنها را در رودخانهاي به نام رودخانه زندگي در دهانه بهشت انداخته و همچون رويش دانه در مسير سيلاب ديگر بار ميرويند و مرواريدوار از آن بيرون آمده در حالي که بر گردنشان مُهري زده شده که بهشتيان آن را شناخته و ميگويند: اينان آزادشدگان خدايند که آنها را بدون هيچ عمل نيک و ثوابي به بهشت وارد نموده است.
خداوند به آنها ميگويد: به بهشت داخل شويد و هر آنچه مشاهده کرديد، مال خود شماست. ميگويند: خداوندا! نعمت و عطايي را که به ما بخشيدهاي به هيچ يک از مخلوقات ندادهاي. خداوند مي گويد: من بهتر از اين نيز برايتان نگه داشتهام. ميگويند: خداوندا! چه چيزي بهتر از اين وجود دارد؟ خداوند ميفرمايد: «رضايت و خشنودي من. من هرگز بعد از اين، بر شما خشم نخواهم گرفت».( امام طحاوي انواع ديگري از شفاعت، از جمله شفاعت پيامبر صلي الله عليه وسلم در مورد کساني که اعمال نيک و بدشان يکسان ميگردد و کساني که مستحق جهنم شدهاند بر اينکه وارد جهنم نشوند را ذکر نموده است. )
خلاصه اينکه شفاعت کبري فقط يکبار و توسط يک شخص صورت مي گيرد و آن در هنگام برپايي قيامت توسط پيامبر اسلام صلي الله عليه وسلم صورت مي گيرد و با اذن الله تعالي، ولي شفاعت صغري توسط افراد زيادي و براي مومنان زيادي صورت مي پذيرد که بعد از شفاعت کبراي پيامبر صلي الله عليه وسلم مي باشند يعني بعد از اينکه محکمه عدل الهي شروع شد و مومنان بازخواست شدند افرادي که خداوند از آنها راضي است امر مي کند تا شفاعت کساني از مومنان که خدا از آنها راضي هستند کنند.